ابو القاسم سلطانى
415
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 1058 حلاب Bupleurum rotundifolium L گياهى است يك ساله ، بدون كرك از خانواده Umbelliferae با ساقهاى به بلندى 50 - 20 سانتيمتر و داراى انشعابات دوتائى ، ريشه باريك و دراز ، برگ ساده و بيضىشكل نوكتيز و وضع قرار گرفتن آن ساقه آغوش است به طورى كه به نظر مىرسد ساقه از وسط برگ خارج شده است . گل زردرنگ مجتمع در گل آذينهاى چترى ، گريبانه با زبانههاى نامساوى ، ميوه كوچك و داراى شش سطح مشخص مىباشد . منشاء اوليه گياه آسياى صغير بوده و از آنجا به مكانهاى ديگر انتقال يافته است . محل رويش آن در ايران ، اطراف تهران ، حوالى دماوند ، تبريز ، اروميه ، اردبيل ، ايسپيلى ، گنبد كاووس ، هزار جريب ، سمنان ، خمين ، بين انديمشك و خرمآباد و در كنار مزارع ، كنار جادهها و مكانهاى سايهدار مىباشد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : گياه در كتب قديم با نام حلاب آمده است . ابن بيطار به نقل از شريف ادريسى گويد كه آن در اطراف عمارات و خرابهها مىرويد ساقه آن به درازاى يك وجب با شاخهها و گلهاى كوچك مىباشد . ضماد كردن عصاره آن با آرد گندم در شكستگى ، دررفتگى و كوفتگى اعضاء سودمند است . چنانچه مخلوط عصاره آن را با حنا بر كف دست خضاب نمايند در خارش و آب زردى كه از آن خارج مىشود سودمند است 1 * . داود انطاكى ، حكيم مومن و عقيلى خراسانى طبيعت آن را سرد و خشك دانستهاند و مىنويسد دانه آن به اندازه تخم خردل است و موارد مصرف آن را همان ذكر مىنمايند كه شريف ادريسى گفته است 2 * . Culpeper مىنويسد شيرابه گياه ملين و مدر است و در خيز عمومى انساج ، يرقان ، انسداد كبد و سپرز مفيد مىباشد 3 * . موارد مصرف امروزى گياه : از برگ و ميوه به عنوان قابض و التيامدهنده زخمها و از برگ براى پائين آوردن تب استفاده مىشود بدين منظور از دمكرده 30 در هزار برگ روزى دو فنجان تناول مىشود همچنين مانند گياه قبلى از ضماد حاصل از پختن گياه در سركه به حالت نيمگرم براى رفع درد مفاصل ، فتق و غدد و پائينافتادگى رحم استفاده مىشود . گياه را امروزه به عربى حلبلاب و اذن الارنب مىنامند كه با حلبلاب مندرج در كتب قديم Euphorbia dendroides و اذن الارنب يا لصيقى Cynoglosom officinale نبايد اشتباه شود . ( 1 * ) - جامع مفردات ابن بيطار ج 2 ص 26 ( 2 * ) - تذكره 126 ، تحفه 91 ، مخزن 230 ( 3 * ) - Culpepers compet herbal , P : 176